Κλαδική Μελέτη για τον ελληνικό αγροδιατροφικό τομέα

Μια ενδιαφέρουσα κλαδική μελέτη δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο 2015 από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. Αναφέρεται στον Αγροδιατροφικό τομέα, υπογράφεται από τον Δρ Π. Μυλωνά και έχει τίτλο «Ξεκλειδώνοντας το δυναμικό του ελληνικού αγρο-διατροφικού τομέα» (Η μελέτη είναι στην Αγγλική με τίτλο «Unlocking the potential of Greek agro-food industry)»

Η περίληψη που δημοσιεύθηκε στην ελληνική περιλαμβάνει τα βασικά σημεία, τα οποία έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αναπαράγονται στη συνέχεια:

«Ευνοημένος από τα εγγενή φυσικά χαρακτηριστικά της Ελλάδας, ο αγροτικός τομέας είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της οικονομίας, συνεισφέροντας 2,9% στο ΑΕΠ (έναντι 1,2% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη) και 14% στην απασχόληση (έναντι 5% κατά μέσο όρο στην Ευρώπη).

Η διεθνής συγκυρία ήταν εξαιρετικά θετική για τον κλάδο κατά την τελευταία 25ετία, ωστόσο, η έλλειψη συνεπούς στρατηγικής δεν επέτρεψε στον ελληνικό κλάδο να αξιοποιήσει το αντικειμενικό συγκριτικό του πλεονέκτημα. Στηριζόμενη σε μεγάλο βαθμό στις επιδοτήσεις και στην προσφορά χύμα προϊόντων, η ελληνική αγροτική παραγωγή αυξήθηκε κατά λιγότερο από 1% ετησίως την τελευταία 25ετία καλύπτοντας το 0,3% της παγκόσμιας παραγωγής, από 0,8% το 1993. Επιπλέον, ο βαθμός τυποποίησης στην Ελλάδα παραμένει χαμηλός (με τη βιομηχανία τροφίμων να προσφέρει προστιθέμενη αξία της τάξης του 40% στην ελληνική αγροτική παραγωγή, έναντι 70% κατά μέσο όρο στη Δυτική Ευρώπη). Ως αποτέλεσμα, ο αγροτικός κλάδος εμφανίζει εμπορικό έλλειμμα της τάξης των €1,2 δις. το 2014 (ή €2,3 δις αν ληφθούν υπόψη και οι καθαρές εισαγωγές πρώτων υλών όπως σπόροι, λιπάσματα, ζωοτροφές), ενώ η ΕΕ συνολικά εμφανίζει εμπορικό πλεόνασμα της τάξης των €9 δις.

Στην παρούσα μελέτη διενεργείται μια ανάλυση του παραπάνω ζητήματος δομημένη γύρω από τέσσερα κρίσιμα ερωτήματα:

• Ποιοι παράγοντες κρατούν την ελληνική αγροτική παραγωγή χαμηλά;
• Τι πρέπει να γίνει για να εκμεταλλευτεί η Ελλάδα τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα;
• Ποιο είναι το δυνητικό επίπεδο που μπορεί να φτάσει ο ελληνικός αγροδιατροφικός κλάδος;
• Ποια είναι η ενδεδειγμένη στρατηγική για την επιτυχημένη απόβαση των ελληνικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές;

Βάσει υποδειγμάτων της ΕΤΕ σε παγκόσμιο δείγμα σχεδόν 170 χωρών, εκτιμήθηκε ότι η αναβάθμιση της Ελλάδας σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσον αφορά (i) την τεχνολογίας παραγωγής, (ii) το βαθμού τυποποίησης των προϊόντων και (iii) τον τρόπο λειτουργίας των συνεταιρισμών θα μπορούσε να αυξήσει την άμεση συνεισφορά του αγροδιατροφικού τομέα στο ΑΕΠ κατά €9,1 δις ετησίως (€3,6 δις μέσω αύξησης της παραγωγικότητας της ελληνικής γης και €5,5 δις μέσω αύξησης του βαθμού τυποποίησης των προϊόντων). Καθώς η αυξημένη αυτή δραστηριότητα θα οδηγούσε σε επιπλέον έμμεσο όφελος της τάξης των €3,1 δις (σε τομείς όπως οι προμήθειες πρώτων υλών αγροτικής παραγωγής, συσκευασία τροφίμων κ.α.), το συνολικό ετήσιο όφελος εκτιμάται ότι προσεγγίζει τα €12,2 δις (ή 6,9% του ΑΕΠ) δημιουργώντας δυνητικά περίπου 200.000 νέες θέσεις εργασίας.

Αν μελετήσει κανείς την ιστορία των συνεταιρισμών κατά την τελευταία 35 ετία θα αντιληφθεί πολλά περισσότερα από όσα υποψιάζεται. Η ελληνική Πολιτεία προσπάθησε σκληρά να … δημιουργήσει προβλήματα στους συνεταιρισμούς αντί να μεριμνήσει για την ανάπτυξή τους, όπως επιβάλλει το Σύνταγμα και όπως συνιστούν ο ΟΗΕ, το Διεθνές Γραφείο Εργασίας και οπωσδήποτε ο … κοινός νους. Ακόμα και σήμερα, τα σχέδια για τους αγροτικούς συνεταιρισμούς είναι κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικά, όπως καταφαίνεται από το Σχέδιο Νόμου, το οποίο σχολιάζεται στο παρόν τεύχος. 

Κ. Παπαγεωργίου

Το «Εύκαρπον» ως πρωτοπόρος συνεταιρισμός Νέας Γενιάς.

Γράφουν οι Ι. Γαλάτουλας* και Κ.Δ. Αποστολόπουλος**.

Από την αρχή της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα μέχρι και σήμερα, έχουν δημοσιευθεί πολλές αναλύσεις και σχόλια, και έχουν γίνει συζητήσεις και αναλύσεις σε τηλεοπτικά παράθυρα, ημερίδες και συνέδρια, για τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης και την άμβλυνση των συνεπειών της. Στη συζήτηση αυτή, δυστυχώς ο πρωτογενής τομέας κατέλαβε ελάχιστο χώρο, μέχρι τη στιγμή που η έφτασε στη φορολογία και στα δικαιώματα των αγροτών, παραμένοντας σε ρηχές αναλύσεις, χωρίς να παρουσιάζονται οι πιθανές ευκαιρίες που γεννά, ιστορικά και διαχρονικά, κάθε κρίση. Και όμως, μέσα στην κρίση, μέσω του πρωτογενή τομέα, χαραμάδες φωτός εμφανίστηκαν και αφορούν στην οργάνωση παραγωγικών δομών, ικανών να βελτιώσουν τις κοινωνικές δομές και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.

Το 2010, όταν άρχισαν να γίνονται αντιληπτές οι οικονομικές συνέπειες της κρίσης στο πορτοφόλι των Ελλήνων, αρκετοί εξ αυτών αναζήτησαν εναλλακτική λύση στην ύπαιθρο και στα ξεχασμένα αγροτεμάχια που κληρονόμησαν από τους προγόνους τους. Αυτή η επιστροφή στην ύπαιθρο έγινε με δύο τρόπους: Ο ένας αφορά στην μετεγκατάσταση, από τα αστικά κέντρα στην επαρχία, ενώ ο άλλος στόχευε στην παράλληλη δράση, αξιοποιώντας το αγροτικό εισόδημα ως συμπληρωματικό της αστικής απασχόλησης.Και ενώ οι δύο επιλογές μοιάζουν διαφορετικές, εντούτοις το αποτέλεσμά τους μοιάζει να είναι κοινό, καθώς και στις δύο περιπτώσεις μεταφέρθηκε γνώση, εμπειρία και καινοτομία σε τομείς στους οποίους ο ελληνικός αγροτικός χώρος ήταν και εξακολουθεί να φαίνεται ως ο φτωχός συγγενής, σε σχέση με εκείνον της υπόλοιπης Ευρώπης.

Πρόκειται για τον δευτερογενή και τον τριτογενή τομέα, αλλά και τους τρόπους οργάνωσης και ανάπτυξής τους, οι οποίοι για πρώτη φορά άρχισαν να αποτελούν μέρος της καθημερινότητας της αγροτικής οικογένειας. Επιπλέον, άρχισε να γίνεται επιτακτική η ανάγκη για ουσιαστική συνεργασία μεταξύ των παραγωγών, ώστε να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις της παγκόσμιας οικονομίας.

Στο πλαίσιο αυτής της αλλαγής, έχοντας ως στόχο την αξιοποίηση των συνθηκών που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, εισήχθη με δυναμικό τρόπο και η έννοια του Συνεταιρισμού Νέας Γενιάς (Σ.Ν.Γ.). Πρόκειται για μία μορφή συνεταιριστικής επιχείρησης, καινοτόμου για την Ελλάδα, αλλά ευρέως διαδεδομένης σε μερικές χώρες του κόσμου. Οι Συνεταιρισμοί Νέας Γενιάς ξεκίνησαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (Η.Π.Α.) και ως στόχο τους έχουν τη μεταβίβαση της προστιθέμενης αξίας, η οποία προκύπτει από την μεταποίηση των προϊόντων, στους ίδιους τους παραγωγούς των προϊόντων αυτών. Ο προσανατολισμός των Σ.Ν.Γ. είναι περισσότερο επιχειρηματικός, χωρίς όμως να καταστρατηγούνται οι βασικές αρχές των συνεταιρισμών.

Ένα από τα πρώτα δείγματα Σ.Ν.Γ., γέννημα της κρίσης, αποτελεί ο συνεταιρισμός «Εύκαρπον» (Αγροτικός Συνεταιρισμός Παραγωγής και Εμπορίας Υπερτροφών), ο οποίος κατέστησε δυνατή την απαρχή (ή ακόμα και το παράδειγμα) για τη δημιουργία και άλλων όμοιων συνεργατικών μορφών με διαφορετικό αντικείμενο, αλλά κοινό χαρακτήρα (Αγροτικός Συνεταιρισμός Στέβιας Καρδίτσας κ.ά.).

Για την ίδρυση τού εν λόγω συνεταιρισμού, το έτος 2012, ακολουθήθηκαν συγκεκριμένα βήματα και στρατηγικές, οι οποίες προσανατολίζονταν στην καινοτομία, τη μεταποίηση και την εμπορία των προϊόντων του πρωτογενή τομέα. Ο απώτερος στόχος όλων αυτών των ενεργειών ήταν και παραμένει η μεγιστοποίηση του κέρδους, τόσο για το συνεταιρισμό όσο φυσικά και για τα μέλη του.

Ποιά είναι όμως η πορεία ίδρυσης του συνεταιρισμού και γιατί διαφέρει από τις μέχρι τώρα πρακτικές;

Αρχικά, πρέπει να σημειωθεί ότι ο συγκεκριμένος συνεταιρισμός δεν αποτελεί έκφραση της ανάγκης των παραγωγών για τη διάθεση των προϊόντων τους. Αντίθετα, αποτελεί την εκκίνηση για να στηθεί γύρω από αυτόν μία ολοκληρωμένη παραγωγική διαδικασία, από τον αγρό του παραγωγού μέχρι και την οικία του τελικού καταναλωτή. Ο αρχικός προβληματισμός, ο οποίος ετέθη από τους εμπνευστές αυτής της δράσης, δεν ήταν άλλος από το είδος της καλλιέργειας που θα επιλεγεί και συγκεκριμένα ποια καλλιέργεια είναι αυτή πάνω στην οποία θα στηριχτεί η ανάπτυξη μιας νέας υγιούς επιχείρησης. Το ερώτημα αυτό είναι το κρισιμότερο, εφόσον πρόκειται για αστούς, οι οποίοι αποφάσισαν να ασχοληθούν με την καλλιέργεια της γης. Η απάντηση, στο ερώτημα αυτό, δόθηκε από τις αγορές. Η συνεχής και αλματώδης ανάπτυξη τής εναλλακτικής ιατρικής και των συμπληρωμάτων διατροφής στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αλλά τελευταία και στην Ευρώπη, σε συνδυασμό και με την ανάγκη για ποιοτικά τρόφιμα, οδήγησαν στην εμφάνιση νέων καλλιεργειών, κυρίως φυτικών ειδών με προέλευση την Ανατολή, αλλά και στην αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων αρκετών παραδοσιακών καλλιεργειών, οι οποίες για πολλά χρόνια είχαν παραμεριστεί στην Ελλάδα (αρωματικά φυτά, φαρμακευτικά φυτά, αυτοφυή φυτά πλούσια σε αντιοξειδωτικά κατάλληλα να περάσουν στην καλλιέργεια).

Οι περιπτώσεις που εξετάστηκαν ήταν πολλές και για τον λόγο αυτόν τέθηκαν επιπλέον κριτήρια, έως ότου επιλεγεί ο κατάλληλος αριθμός και το είδος των καλλιεργειών. Πιο συγκεκριμένα, η στρεμματική απόδοση αποτέλεσε ένα πολύ σημαντικό στοιχείο για την επιλογή της φυτείας, καθώς ο μικρός και κατακερματισμένος κλήρος οδήγησε στην ανάγκη να εγκατασταθούν στα αγροτεμάχια, φυτείες μεγάλης στρεμματικής απόδοσης. Οι καλλιεργητικές φροντίδες και το επίπεδο εξοικείωσης που απαιτείται για την επιτυχία της φυτείας, αποτελεί έναν ακόμα παράγοντα για την επιλογή της ομάδας καλλιεργειών. Τέλος, τα επί μέρους εδαφοκλιματικά στοιχεία καθόρισαν το είδος της καλλιέργειας ανά αγροτεμάχιο.

Ένας σημαντικός παράγοντας, στον οποίο βασίστηκε το επιχειρηματικό σχέδιο του «Εύκαρπον», ως Σ.Ν.Γ., αποτέλεσε ο επιχειρηματικός κίνδυνος και η διαχείρισή του. Κάθε απόφαση, για την υλοποίηση του στρατηγικού σχεδιασμού, βασίστηκε στην αναγνώριση των πιθανών κινδύνων και στην πρόληψη αυτών για τη βιώσιμη λειτουργία του συνεταιρισμού. Πρόκειται για μία επίπονη και διαρκή διαδικασία, η οποία απέδωσε καρπούς από τα πρώτα έτη της λειτουργίας του Σ.Ν.Γ.. Επίσης, συνεχής ήταν η παρακολούθηση των τάσεων της αγοράς για την επιλογή των γραμμών μεταποίησης και τη σωστή διαφοροποίηση των προϊόντων, ενώ παραμένει διαρκής η παρακολούθηση τής εξέλιξης των ανταγωνιστών, καθώς και των προϊόντων που παράγουν, ώστε να διαμορφωθεί το πληρέστερο και αποδοτικότερο «καλάθι» προϊόντων που προσφέρεται στον καταναλωτή.

Η έντονη παρουσία τού εθελοντισμού ως πράξη αυτοβελτίωσης και ανάπτυξης, έχει συμβάλει τα μέγιστα στην αντιμετώπιση προβλημάτων που προκύπτουν, αλλά και στη δημιουργία και στην ανάπτυξη ικανών στελεχών, με έντονα επιχειρηματική νοοτροπία, από το εσωτερικό (εκ των έσω) του συνεταιρισμού.

Τέλος, ένα σημαντικό στοιχείο που παίζει ιδιαίτερο ρόλο, από την αρχή της ίδρυσης του Σ.Ν.Γ., είναι ο καθορισμός στόχων και η επίτευξη αυτών με κάθε τρόπο, ακόμα και υπό αντίξοες συνθήκες. Αυτή η πρακτική λειτούργησε έως σήμερα, άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, στην επέκταση του συνεταιρισμού και στη δημιουργία κεφαλαίων από την εγγραφή νέων μελών, αντίστοιχα.

Πιο συγκεκριμένα, η κατασκευή της μεταποιητικής μονάδας αποτέλεσε, από την πρώτη στιγμή, τον κύριο και αμετάκλητο στόχο των μελών. Η αποφασιστικότητα για την επίτευξη τού συγκεκριμένου στόχου ήταν τόσο ισχυρή, ώστε ακόμα και η εν μέρει κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος το καλοκαίρι του 2015, δεν μπόρεσε να μεταβάλει τη συγκεκριμένη απόφαση των μελών. Εντούτοις, για την επίτευξη του στόχου αυτού, η πολιτική εγγραφής μελών και λειτουργίας του συνεταιρισμού ήταν τόσο αυστηρή, ώστε ο αριθμός των μελών[1] να είναι μικρός και να περιορίζεται σε άτομα με ανεπτυγμένο το αίσθημα του «επιχειρείν» και ξεκάθαρο εμπορικό προσανατολισμό, αποφεύγοντας τις εύκολες λύσεις.

Τα νέα ήθη στη λήψη αποφάσεων που εισήγαγε το παράδειγμα του «Εύκαρπον», λειτούργησαν σαν «σπίθα» στην περιοχή της Θεσσαλίας, με αποτέλεσμα τη δημιουργία νέων Συνεταιρισμών Νέας Γενιάς, αλλά και την επανεκκίνηση προγενέστερων προσπαθειών.

Αναλυτική περιγραφή στις επιμέρους λειτουργίες των Σ.Ν.Γ., αλλά και παρουσίαση των προσπαθειών που γίνονται στο συγκεκριμένο μέρος του συνεργατισμού (Συνεταιρισμοί Νέας Γενιάς) στην Ελλάδα, θα δοθούν στο εγγύς και απώτερο μέλλον.

*          Γεωπόνος Γεωργοοικονομολόγος, Υποψήφιος διδάκτωρ στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο (Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Βιώσιμης Ανάπτυξης, Σχολή Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Εφαρμοσμένων Οικονομικών), Μέλος τους Σ.Ν.Γ. «Εύκαρπον» και μέλος του Ι.Σ.Ε.Μ.

**        Ομότιμος καθηγητής στη Σχολή Περιβάλλοντος, Γεωγραφίας και Εφαρμοσμένων Οικονομικών του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, Πρόεδρος του Ι.Σ.Ε.Μ.

---

[1] Σήμερα ο Σ.Ν.Γ. «Εύκαρπον» αριθμεί εκατόν δέκα πέντε (115) μέλη και οι φυτείες των μελών του καλύπτουν περίπου εξακόσια (600) στρέμματα

Ένα ενδιαφέρον σεμινάριο για συνεταιρισμούς, οργανωμένο από συνεταιρισμούς με διαμονή σε συνεταιριστικό ξενοδοχείο

Από την ιστοσελίδα του Ν. Χρυσόγελου

Σεμινάριο που οργανώνεται από τους συνεταιρισμούς κι απευθύνεται στους συνεταιρισμούς. Με υπεύθυνους διοργάνωσης συνεταιρισμούς. Και με διαμονή σε συνεταιριστικό ξενοδόχείο. Ναι συμβαίνουν αυτά, αλλά στην Ιταλία. Από την Ελλάδα συμμετείχε ο κοινωνικός Συνεταιρισμός ΑΝΕΜΟΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ (τον εκπροσώπησε ο Αντώνης Καλογεράκης)

Η συμμετοχή του ΑΝΕΜΟΥ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ, λοιπόν, στο σεμινάριο που οργάνωσε στο Μιλάνο (11-13 Οκτωβρίου) η Confcooperative (Συνομοσπονδία Συνεταιρισμών Ιταλίας) είχε από όλα. Και ενδιαφέρουσα σύνθεση - οι συμμετέχοντες προέρχονταν από συνεταιρισμούς από την Ιταλία, τη Μ. Βρετανία και την Ελλάδα - κι ενδιαφέροντα παραδείγματα και καλές πρακτικές.

Η Confcooperative (Συνομοσπονδία Συνεταιρισμών Ιταλίας), που ανέλαβε την διοργάνωση έχει συνολικά 3,3 εκατ. μέλη και 538.000 εργαζόμενους. Στην Ιταλία έχουν καταγραφεί πάνω από 10.000 συνεταιριστικές και κοινωνικές επιχειρήσεις. Την ευθύνη οργάνωσης του σεμιναρίου είχαν 2 συνεταιρισμοί: Federsolidarietà και Puntodock.

Ενδιαφέρουσα περίπτωση που συζητήθηκε, στο πλαίσιο του Εργαστηρίου, είναι ο Κοινωνικός Συνεταιρισμός που έχει δημιουργηθεί στην πόλη της Matera (Ν. Ιταλία), όπου χρησιμοποιούνται οι στέγες των κτηρίων, με την υποστήριξη και των τοπικών δημοτικών αρχών, για τοποθέτηση φωτοβολταϊκών. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα κέρδη από την πώληση του ηλεκτρικού ρεύματος προσφέρονται για τη στήριξη των κοινωνικών δομών της πόλης, αποτελώντας ένα πρότυπο ακόμα και για την Ελλάδα.

Αλλά και το ίδιο το ξενοδοχείο (Hotel & Residence Zumbini 6) που ανήκει στον Κοινωνικό Συνεταιρισμό La Cordata και το οποίο φιλοξένησε το Εργαστήριο αυτό, είναι ένα αξιόλογο υπόδειγμα. Το 2005 οι εργαζόμενοι αποφάσισαν να βάλουν υποθήκη τα ακίνητά τους για να ξεκινήσει ο συνεταιρισμός. Σήμερα, έχοντας ήδη την πολύ θετική εμπειρία 10 ετών, ο συνεταιρισμός λειτουργεί υποδειγματικά προσφέροντας το 1/3 του ξενοδοχείου σε ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, ενώ τα υπόλοιπα 2/3 αξιοποιούνται για τουριστικούς σκοπούς, όπως μια συμβατική ξενοδοχειακή μονάδα του Μιλάνο, με ανταγωνιστικό κόστος αποτελώντας με αυτόν τον τρόπο έναν απολύτως οικονομικά βιώσιμο Συνεταιρισμό. Το επιπλέον σημαντικό στοιχείο για την προσπάθεια που γίνεται από την La Cordata είναι η διοργάνωση κοινών δραστηριοτήτων με την τοπική κοινότητα, ώστε να ενισχύονται ουσιαστικά οι δεσμοί μεταξύ τους, κάνοντας παράλληλα τους πολίτες τις περιοχής κοινωνούς της συνολικής προσπάθειας του Συνεταιρισμού.

Αποχαιρετισμοί

Δημήτρης Γαμβρούλης

Ήταν ένας ευπατρίδης

Ο Δημήτρης Γαμβρούλης μας αποχαιρέτησε  στις 24 Οκτωβρίου, δύο μόνο ημέρες πριν από την εορτή του.

Τι να πρωτοθυμηθούμε από αυτόν τον ωραίο άνθρωπο: την έμφυτη ευγένειά του, την καλοσύνη του, τη φιλομάθειά του, την εργατικότητά του, τη συνεχή προσφορά του. Υπήρξε πολύτιμος φίλος, εκλεκτός συνάδελφος, σπουδαίος άνθρωπος, αγαπητός σε όλους όσους ζήσαμε στον εργασιακό χώρο της ΠΑΣΕΓΕΣ για πολλά χρόνια, στην οποία διετέλεσε Γενικός Διευθυντής και Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Εκπαίδευσης.

Μας λείπει ήδη πολύ. Θα τον θυμόμαστε πάντα με αγάπη και τρυφερότητα, γιατί πραγματικά το άξιζε.  

Καλό σου ταξίδι φίλε Δημήτρη

Σύλλογος εργασθέντων στην ΠΑΣΕΓΕΣ

=========================

Ο Σύλλογος εργασθέντων στην ΠΑΣΕΓΕΣ, με λίγα λόγια είπε πάρα πολλά για τον Δημήτρη Γαμβρούλη, αλλά αν είχε κάποιος γνωρίσει αυτόν τον Άνθρωπο, δεν αντέχει στον πειρασμό να μην τον αποχαιρετήσει στο μεγάλο του ταξίδι, ένα ταξίδι που δικαιωματικά βαδίζει ολόρθος, δικαιωμένος  και βραβευμένος από την εκδηλωμένη ή σιωπηλή αγάπη και αφειδώλευτη  εκτίμηση, όσων τον γνώρισαν, προς το πρόσωπό του. Ανθρώπους σαν τον  Δημήτρη Γαμβρούλη είχε στο νου του ο Μένανδρος, όταν είπε το «ως χαρίεν εστ’ άνθρωπος ει άνθρωπος ή»(τι ωραίο πλάσμα που είναι ο άνθρωπος όταν είναι άνθρωπος). Είτε ως απλός υπάλληλος είτε ως Γενικός Διευθυντής της ΠΑΣΕΓΕΣ, ο Δημήτρης Γαμβρούλης διατηρούσε πάντα σταθερά την ίδια υψηλή ποιότητα συνεργάτη, που κατέληγε να είναι φίλος, για το καλό, για την προκοπή, για όλους.  Αυτά δεν ξεχνιούνται.

Κώστας Παπαγεωργίου

Edgar Parnell, «Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών»

Edgar Parnell – Βιογραφικό

Ο Edgar Parnell ξεκίνησε την επαγγελματική ζωή του σε καταναλωτικούς συνεταιρισμούς στο βόρειο τμήμα της Αγγλίας μετά τη στράτευσή του στη βασιλική αεροπορία της Μ. Βρετανίας. Σπούδασε με υποτροφία στο Συνεταιριστικό Κολλέγιο της Αγγλίας. Στα επόμενα χρόνια κατείχε διάφορες θέσεις ανώτερων διοικητικών στελεχών στους καταναλωτικούς συνεταιρισμούς του Ηνωμένου Βασιλείου και στη συνέχεια ως Γενικός Διευθυντής Συνεταιριστικής Ανάπτυξης στη Μποτσουάνα, όπου εγκατέστησε πρώτο σούπερ μάρκετ της χώρας και κεντρικό φορέα χονδρικής πώλησης.

Κατά την επιστροφή του στο Ηνωμένο Βασίλειο, διορίστηκε ως σύμβουλος διαχείρισης λιανικών πωλήσεων στην εταιρεία Clarks Ltd και αργότερα κατέλαβε μια παρόμοια θέση στην Κεντρική Συνεταιριστική Οργάνωση Χονδρεμπορίου του Ην. Βασιλείου (CWS). Στη συνέχεια έγινε το Διευθυντής λιανικού εμπορίου μη εδώδιμων ειδών της CWS καλύπτοντας καταστήματα σε όλη την Σκωτία. Στη συνέχεια κατέλαβε θέση Συμβούλου της βρετανικής κυβέρνησης για το Συνεταιριστικό Μάνατζμεντ προς την κυβέρνηση της Τζαμάικα. Άλλες θέσεις που ακολούθησαν περιλαμβάνουν: Υπεύθυνος του Ταμείου για την Έρευνα και την Ανάπτυξη της Αφρικής, ΟΗΕ / ΔΟΕ, Σύμβουλος Διαχείρισης και Μάρκετινγκ των συνεταιρισμών στην Ινδία, Διευθύνων Σύμβουλος του Ιδρύματος Plunkett της Οξφόρδης με έργο την παροχή ενός ευρέος φάσματος υπηρεσιών υποστήριξης για τους συνεταιρισμούς και τις σχετικές οργανώσεις, τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και διεθνώς, όπως η διαχείριση έργων ανάπτυξης και έρευνας, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές.

Στα πιο πρόσφατα χρόνια του έχουν ανατεθεί καθήκοντα Συμβούλου στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε πάνω από 30 άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ασχολούνται με την διακυβέρνηση των συνεταιρισμών, με οικονομικά και φορολογικά θέματα, με συνεταιριστική νομοθεσία, μελέτες σκοπιμότητας για την ίδρυση συνεταιρισμών, αναθεώρηση των προγραμμάτων βοήθειας για τους συνεταιρισμούς, εγκατάσταση και αξιολόγηση προγραμμάτων κατάρτισης για τους συνεταιρισμούς και το γεωργικό τομέα και την ανάπτυξη στρατηγικών για την αναδιοργάνωση συνεταιριστικών συστημάτων.

 Έχει διατελέσει μέλος της Γενικής Συνέλευσης της Διεθνούς Συνεταιριστικής Ένωσης, συν-πρόεδρος της επιτροπής της ΕΕ για την Ανάπτυξη της Αγροτικής Οικονομίας της Πολωνίας, μέλος του Συμβουλίου της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συνεταιρισμών (Ηνωμένο Βασίλειο), πρόεδρος της Επιτροπής της Εθνικής Οργάνωσης Συνεταιριστικής Ανάπτυξης, Εκπαίδευσης και Κατάρτισης του Ηνωμένου, καθώς και σε διάφορες ομάδες εργασίας της COGECA (Ομοσπονδίας των Γεωργικών Συνεταιρισμών της ΕΕ). Ο Edgar Parnell είναι ο συγγραφέας πολλών εξειδικευμένων εκδόσεων, συμπεριλαμβανομένου του βιβλίου «Επανεφεύρεση των Συνεταιρισμών – Επιχειρήσεις για τον 21^ο Αιώνα», στο οποίο εξετάζει το μεταβαλλόμενο ρόλο των συνεταιρισμών στο σημερινό επιχειρηματικό περιβάλλον. Το βιβλίο αυτό έχει μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες.

Από την αποχώρησή του από την εργασία πλήρους απασχόλησης, εργάστηκε ως εθελοντής (VSO) στο Υπουργείο για την Αγροτική Μεταρρύθμιση στις Φιλιππίνες. Τώρα άλλη μια φορά επανήλθε και διαμένει στο Oxfordshire, Αγγλία.

Κ. Παπαγεωργίου και Ο. Κλήμη-Καμινάρη, «Οι Συνεταιρισμοί στην Ελλάδα», τόμοι 7 και 8

ΜΟΛΙΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ:

Από το ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ (ΙΣΕΜ)

«Οι Συνεταιρισμοί στην Ελλάδα», τόμοι 7^ος και 8^ος

Τόμος 7^ος : Περίοδος 1977-1981, σελ. 390

Τόμος 8^ος : Περίοδος 1982-1993, σελ. 696

Η ιστορική πορεία των ελληνικών συνεταιρισμών κατά την περίοδο 1977-1993

με αυτούσια τα σημαντικά κείμενα, σε δύο τόμους,

συνέχεια των 6 τόμων του κλασικού έργου του ΑΡΙΣΤ. Ν. ΚΛΗΜΗ:

«ΟΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ»

Συγγραφείς είναι οι συνεχιστές του έργου του ΑΡΙΣΤ. Ν. ΚΛΗΜΗ:

• Κων/νος Παπαγεωργίου, Ομότιμος Καθηγητής Συνεταιριστικής Οικονομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών
• Ολυμπία Κλήμη-Καμινάρη, Επ. Καθηγήτρια Συνεταιριστικής Οικονομίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Τόμος 7ος , περίοδος 1977-1981 Προσπάθεια ανασύνταξης των συνεταιρισμών, σώρευση «νεφών» στον συνεταιριστικό ορίζοντα -Προετοιμασία ένταξης στην ΕΟΚ – συγκρούσεις κομμάτων -Κινητοποίηση για ενημέρωση αγροτών -Ανάληψη σοβαρών πρωτοβουλιών από αγροτοσυνεταιριστικές επιχειρήσεις -Απόκτηση επιστημόνων από τους αγροτικούς συνεταιρισμούς -Προετοιμασία ίδρυσης Τοπικών Αγορών -Υποσχέσεις για συνεταιριστικοποίηση της ΑΤΕ -Ανταγωνισμός ΑΤΕ-συνεταιρισμών για τις ασφαλιστικές εργασίες -Εσωτερικές διχαστικές αντιπαραθέσεις στην ΠΑΣΕΓΕΣ με κομματικό «άρωμα» -Νέα Κυβέρνηση, νέες ιδέες

Τόμος 8ος , περίοδος 1982-1993 Η περίοδος κατεδάφισης των συνεταιρισμών, με όλα τα σημαντικά κείμενα της περιόδου -Ο θρίαμβος του κομματισμού -Η καταδίκη της ΚΥΔΕΠ και η διάλυσή της -Το ναυάγιο των Τοπικών Αγορών -Η ΑΤΕ, που από υπόσχεση να γίνει συνεταιριστική τράπεζα, έγινε Α.Ε., για να καταλήξει στην Τράπεζα Πειραιώς -Το συνεχές Κόμμα-Κυβέρνηση-Συνεταιρισμοί -Οι ερασιτεχνισμοί με τους αγροτοβιομηχανικούς συνεταιρισμούς -Το σπρώξιμο της ΣΥΝΕΛ στο γκρεμό -Τα χρέη, η ρύθμιση και ο εμπαιγμός των συνεταιρισμών -Ο ρόλος του Τύπου Συνέβησαν τυχαία; Ποιοί ωφελήθηκαν; Με περίληψη του τόμου, και Ευρετήριο και των 8 τόμων

Έκδοση: Ινστιτούτο Συνεταιριστικών Ερευνών και Μελετών (ΙΣΕΜ)

Εκδοτικός Οίκος: «Αμφιλύκη», Τριών Ναυάρχων 17, 262 22 ΠΑΤΡΑ, Τηλ. 2610-338888,

e-mail: vivliothiki.pat.17@gmail.com

Τιμή (με έκπτωση) 30€ (οι δύο τόμοι), με αντικαταβολή. (Συμπεριλαμβάνονται τα έξοδα αποστολής). (Δύο ζεύγη τόμων 55€, τρία ζεύγη τόμων 75€ )

Κ. Παπαγεωργίου, «Βιώσιμη Συνεταιριστική Οικονομία – Θεωρία και Πρακτική» (3η Έκδοση)