Μια άλλη ερμηνεία για τις εισαγωγές φρούτων και λαχανικών

«Η Ελλάδα της κρίσης εξακολουθεί να εισάγει φρούτα και λαχανικά» ήταν ο τίτλος ενημερωτικού κειμένου εφημερίδας (Καθημερινή 18/19 Ιουνίου 2016). Ορθότερο θα ήταν να αναφερθεί ότι οι εισαγωγές φρούτων και λαχανικών ακολουθούν αυξητική πορεία, αφού μεταξύ του 2014 και του 2015 οι εισαγωγές αυτές αυξήθηκαν κατά 10,3%. Η δημοσιογραφική ερμηνεία είναι ότι ο καταναλωτής δεν μπορεί να εγκαταλείψει τις καταναλωτικές του συνήθειες, παρά την κρίση από την οποία μαστίζεται η χώρα. Αναφέρεται επίσης το ενδεχόμενο οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ να αγοράζουν σε καλύτερες τιμές εισαγόμενα κηπευτικά.

Η ερμηνεία αυτού του γεγονότος θα ήταν πληρέστερη αν γινόταν γνωστές οι αλλαγές στις συνήθειες των καταναλωτών και στον τρόπο που λειτουργούν οι αλυσίδες των πολυκαταστημάτων. Ειδικότερα, το γεγονός ότι: α) το μεγαλύτερο μέρος των καταναλωτών προμηθεύεται τρόφιμα από τις αλυσίδες πολυκαταστημάτων και β) ότι οι αλυσίδες αυτές συνάπτουν μακροχρόνιες συμβάσεις με μεγάλους προμηθευτές ανά τον κόσμο, για μεγάλο μέρος των καταστημάτων τους.

Η τάση των καταναλωτών να πραγματοποιούν το μεγαλύτερο μέρος των αγορών τους από τα πολυκαταστήματα δεν φαίνεται ότι πρόκειται να περιοριστεί. Μάλλον θα επεκταθεί, όπως έχει παρατηρηθεί σε άλλες χώρες. Όσον αφορά τη συμπεριφορά των αλυσίδων των λιανοπωλητών, ο αναγνώστης παραπέμπεται στη Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής της Ε.Ε. με θέμα «Ο κλάδος των μεγάλων λιανοπωλητών – τάσεις και αντίκτυπος σε αγρότες και καταναλωτές», που υπάρχει στο τεύχος 1 του Ιουλίου – Σεπτεμβρίου 2014, του παρόντος περιοδικού.

Το γενικότερο μήνυμα που ενδιαφέρει τους έλληνες αγρότες αλλά και τους καταναλωτές, είναι ότι αν δεν υπάρξουν συμπαγείς, σύγχρονες και μεγάλες συνεταιριστικές επιχειρήσεις, οι οποίες να διαχειρίζονται μεγάλες ποσότητες προϊόντων και ικανές να συνάπτουν και να τηρούν συμβάσεις με φορείς του λιανεμπορίου για συστηματική τροφοδοσία, με προϊόντα καλής ποιότητας και σε ανταγωνιστικές τιμές, η κατάσταση θα βαίνει προς το χειρότερο, όσο φθηνά και αν είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν το προϊόν οι παραγωγοί, οι οποίοι τελικά δεν θα μπορέσουν και αυτοί να επιβιώσουν επαγγελματικά.

Το μήνυμα προς τους έλληνες αγρότες μικροπαραγωγούς είναι: συνεταιρισθείτε και οργανωθείτε επιχειρηματικά. Διαφορετικά δεν θα επιβιώσετε. Μην περιμένετε κάτι από την Πολιτεία, η οποία εμφανίζεται να «παίζει» με τον συνεταιριστικό θεσμό, δέσμια των ιδεοληψιών των εκάστοτε αρμοδίων. Στην ευλογημένη από το κλίμα Ελλάδα, θα καταναλώνουμε όλο και περισσότερο εισαγόμενα γεωργικά προϊόντα, αν θα αντέχουν οι καταναλωτές να τα αγοράζουν και αυτά.

Κ. Παπαγεωργίου

Η νομοθετική διαδικασία

Ένας υπουργός δεν οφείλει να είναι γνώστης όλων των θεμάτων που είναι υποχρεωμένος να χειρίζεται. Γι’ αυτό έχει έναν ολόκληρο υπηρεσιακό μηχανισμό, ο οποίος γνωρίζει τα θέματα και μπορεί να τον ενημερώνει για κάθε θέμα που οφείλει να χειρισθεί. Όμως και πάλι, ο υπηρεσιακός μηχανισμός δεν μπορεί να καλύπτει κάθε λεπτομέρεια για μεγάλα και σύνθετα θέματα, όπως για παράδειγμα η θέσπιση νόμου για τους αγροτικούς συνεταιρισμούς.

Στη διαδικασία κατάρτισης νόμων, έχει ορθώς προβλεφθεί περίοδος διαβούλευσης και ακρόασης εκπροσώπων των ενδιαφερομένων. Στην περίπτωση νομοσχεδίων για τους συνεταιρισμούς, η ακρόαση γίνεται από τη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου. Για τον πρόσφατο νόμο (ν. 4384/2016, Αγροτικοί συνεταιρισμοί …), η ακρόαση πραγματοποιήθηκε στις 13 Απριλίου 2016. Από την Επιτροπή κλήθηκαν και παραβρέθηκαν 25 εκπρόσωποι συνεταιρισμών και πολλών άλλων νομικών προσώπων, όπως φαίνεται στον πίνακα που ακολουθεί:

	Ονοματεπώνυμο	Ιδιότητα
1	Πεβερέτος Παν.	Πρόεδρος Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας (ΣΕΚ)
2	Γαρδικιώτης Μεν.	Γεν. Γραμματέας του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ)
3	Κακαβάς Νικ.	Μέλος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (ΓΕΩΤΕΕ)
4	Παλαιολόγου Μιχ.	Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Σωματείων Εργαζομένων Γεωργικών Οργανώσεων Ελλάδας (ΟΣΕΓΟ)
5	Καραμπάσης Μ.	Πρόεδρος του Συλλόγου Βιοκαλλιεργητών Αγορών Αττικής (ΣΥΒΑΑ)
6	Κουτλιάμπας Νικ.	Πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Επεξεργασίας και Πώλησης Οπωροκηπευτικών Προϊόντων (ΑΣΕΠΟΠ) Βελβεντού
7	Μελεμικλής Βασ.	Πρόεδρος της Πανελλήνιας Διεπαγγ. Οργάνωσης Ακατέργαστου Καπνού (ΠαΔΟΑΚ)
8	Σκούτας Ιω.	Πρόεδρος της Ένωσης Οινοποιητικών Συνεταιρισμών Σάμου (ΕΟΣΣ)
9	Βακάλης Αθαν.	Πρόεδρος του Συνεταιρισμού «ΘΕΣ γάλα»
10	Τούμπος Γεώργ.	Πρόεδρος της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου (ΕΜΧ)
11	Τσιάνος Δημ.	Πρόεδρος της Ένωσης Νέων Αγροτών Νομού Ημαθίας
12	Γιαλαγκολίδης Παύλ.	Πρόεδρος της Ένωσης Νέων Αγροτών Νομού Χαλκιδικής
13	Σταματάκος Δηγμ.	Πρόεδρος της Ένωσης Νέων Αγροτών Νομού Λακωνίας
14	Κουτσουπιάς Θωμάς	Αναπληρωτής Πρόεδρος της Πανελλήνιας Συνομοσπονδίας Ενώσεων Γεωργικών Συνεταιρισμών (ΠΑΣΕΓΕΣ)
15	Ιωαννίδου Δέσποινα	Πρόεδρος του Γυναικείου Συνεταιρισμού «Άγιος Αντώνιος» Θεσσαλονίκης
16	Μητροπούλου Ανδριανή-Άννα	Νομική Σύμβουλος της Ένωσης Οινοποιητικών Σάμου (ΕΟΣΣ) και μέλος του ΔΣ του Ινστιτούτου Συνεταιριστικών Ερευνών και Μελετών (ΙΣΕΜ)
17	Μπαλάσης Στυλ.	Πρόεδρος του Αλιευτικού Συνεταιρισμού Βιστωνίδος
18	Κορδοπάτης Παρ.	Γεν. Διευθυντής της Κεντρικής Συνεταιριστικής Ένωσης Αμπελοοινικών Προϊόντων (ΚΕΟΣΟΕ)
19	Γαρόφλος Ευστ.	Πρόεδρος του Συνδέσμου Εργαζομένων Συνεταιριστικών Οργανώσεων Λάρισας
20	Παλαιοδήμος Ευάγγ.	Γενικός Γραμματέας της Συνομοσπονδίας Ζωοφιλικών Σωματείων Ελλάδος (ΣΥΖΩΣΩΕΛ)
21	Κουλοσούσας Γεώρ.	Πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού «ΣΤΕΒΙΑ»
22	Δημητρίου Ευάγγ.	Μέλος του ΔΣ του Πανελληνίου Συλλόγου Ιχθυολόγων Δημοσίου (ΠΣΙΔ) και Τεχνικός Σύμβουλος του Αλιευτικού Συνεταιρισμού «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ»
23	Ψαλτοπούλου Χαρίκ.	Μέλος του ΔΣ του Πανελληνίου Συλλόγου Ιχθυολόγων Δημοσίου (ΠΣΙΔ).
24	Ταμπακιάρης Κων.	Πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Νάουσας
25	Βαλασσάς Διον.	Διευθυντής του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ζαγοράς
26	Δημητρίου Ανδρ.	Πρόεδρος του ΔΣ του Αγροτικού Πτηνοτροφικού Συνεταιρισμού Ιωαννίνων

Δύο σχόλια σχετικά με τη διαδικασία και την ουσία της ακρόασης:

1. Ή Πρόεδρος της Διαρκούς Επιτροπής κα Χαρά Καφαντάρη όρισε από την αρχή ότι κάθε εκπρόσωπος έχει στη διάθεσή του 3 λεπτά με κάποια ανοχή, αν απαιτηθεί. Στην πράξη διατέθηκαν 4-5 λεπτά. Απορία προκαλεί η αίσθηση δημοκρατίας και λογικής της διαδικασίας, όταν ο ίδιος χρόνος διατίθεται στη συζήτηση για τα αδέσποτα ζώα και για το σύνολο των αγροτικών συνεταιρισμών της χώρας. Ο ίδιος χρόνος για ενδιαφερόμενους για ένα άρθρο του νομοσχεδίου και ο ίδιος για 40 άρθρα. Το επιχείρημα ότι είναι πολλοί οι προσκεκλημένοι, είναι αφελές, διότι η Επιτροπή αποφασίζει πόσοι και ποιοι θα κληθούν και γνωρίζει πόσους και ποιους εκπροσωπεί ο προσκαλούμενος. Το γεγονός ότι όσοι κατέθεσαν υπομνήματα, αυτά θα διανεμηθούν στα μέλη της Επιτροπής λογικά αντιστρατεύεται την αξία της ακρόασης, αφού θα μπορούσε να καταργηθεί εντελώς η διαδικασία της ακρόασης.
2. Το σχόλιο επί της ουσίας αναφέρεται στην αποτελεσματικότητα της ακρόασης. Είναι μοναδικό το γεγονός ότι όλοι ανεξαιρέτως οι κληθέντες είχαν σοβαρές επιφυλάξεις για ένα ή για πολλά άρθρα του νομοσχεδίου, ακόμη και για παραβίαση των παγκόσμιων Συνεταιριστικών Αρχών, για την τήρηση των οποίων η Ελλάδα έχει δεσμευθεί, αλλά και για αντισυνταγματικότητα. Το αποτέλεσμα των επιφυλάξεων αυτών υπήρξε εντελώς οριακό, αφού το κείμενο που ψήφισε η Βουλή ελάχιστα διαφέρει από το νομοσχέδιο. Έτσι, ο τύπος τηρήθηκε αλλά η ουσία της ακρόασης εκμηδενίστηκε. Ο αρμόδιος Υπουργός μπορεί να αισθάνεται υπερήφανος.

Ολόκληρη η ακρόαση της 13.4.2016 στην Επιτροπή στο:

http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/ToKtirio/Fotografiko-Archeio/#d5ce04a0-f3f1-4ebd-b84e-a5e800a868ac

Συζήτηση 14.4.2016: http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-

Ellinon/ToKtirio/Fotografiko-Archeio/#c9b49240-f8cc-4292-b482-a5ea00af57eb

Κ. Παπαγεωργίου

Διατάξεις αντίθετες προς τις Συνεταιριστικές Αρχές στον νέο Νόμο

Είναι πολύ πρόσφατη η ψήφιση νέου νόμου για τους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς, που έγινε με συνοπτικές διαδικασίες, αλλά και πολλές οι αδυναμίες του, που οφείλονται κυρίως στην άγνοια των ιδιαιτεροτήτων του συνεταιριστικού θεσμού. Ακόμη, δεν είναι γνωστό ότι η Ελλάδα δεσμεύεται για την τήρηση των Συνεταιριστικών Αρχών από τη «Σύσταση 193 του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO) για την προώθηση των συνεταιρισμών», την οποία έχει προσυπογράψει, και στην οποία είναι ενταγμένες οι Διεθνείς Συνεταιριστικές Αρχές, οι οποίες στη συνοπτική τους διατύπωση είναι:

• 1. Ελεύθερη και εθελοντική συμμετοχή
• 2. Δημοκρατική διοίκηση εκ μέρους των μελών
• 3. Οικονομική συμμετοχή των μελών
• 4. Αυτονομία και ανεξαρτησία
• 5. Εκπαίδευση, κατάρτιση και πληροφόρηση
• 6. Συνεργασία μεταξύ συνεταιρισμών, και
• 7. Ενδιαφέρον για την κοινότητα.

Στο ψηφισμένο κείμενο του νέου νόμου, υπάρχουν σημεία που καταστρατηγούνται ή εφαρμόζονται περιοριστικά οι περισσότερες από τις Συνεταιριστικές Αρχές. Παραβλέπονται επίσης και οι «Κατευθυντήριες Γραμμές του ΟΗΕ, που στοχεύουν στη δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών» και οι «Ερμηνευτικές Οδηγίες για τις Συνεταιριστικές Αρχές» της Διεθνούς Συνεταιριστικής Ένωσης (ICA). Παραδείγματα εκτροπής είναι τα ακόλουθα:

Σχετικά με την Αρχή 1 (Ελεύθερη και εθελοντική συμμετοχή): Περιορίζεται η ελευθερία ίδρυσης συνεταιρισμού, με τον καθορισμό από τον νέο νόμο υψηλού αριθμού ιδρυτικών μελών. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στις ευρωπαϊκές χώρες ο αριθμός κυμαίνεται μεταξύ 2 και 10. Η πράξη έχει δείξει ότι ο μεγάλος αριθμός ιδρυτικών μελών δεν είναι ο παράγων που οδηγεί στη δημιουργία μεγάλων συνεταιρισμών, ούτε ο μικρός αριθμός οδηγεί στη διάλυση μεγάλων συνεταιρισμών. Το μόνο που επιτυγχάνει ο μεγάλος αριθμός ιδρυτικών μελών είναι η αποθάρρυνση των ολιγομελών ομάδων και ο προσανατολισμός τους προς εταιρικές μορφές συνεργασίας.

Σχετικά με την Αρχή 2 (Δημοκρατική διοίκηση εκ μέρους των μελών): Ο περιορισμός που επιβάλλει ο νόμος στον αριθμό σταυρών στις αρχαιρεσίες στο 1/3 του αριθμού των μελών του Δ.Σ., δεν διευρύνει αλλά περιορίζει τον δημοκρατικό χαρακτήρα των συνεταιρισμών. Με τον περιορισμό του αριθμού σταυρών, ουσιαστικά δεν εκλέγεται διοίκηση του συνεταιρισμού αλλά συνέλευση αντιπροσώπων υποομάδων της γενικής συνέλευσης. Όμως, ο συνεταιρισμός δεν αποτελείται από υποομάδες αλλά συνιστά μία ομάδα με κοινούς στόχους. Γι’ αυτό, άλλωστε, παρόμοιο σύστημα δεν ανευρίσκεται στη συνεταιριστική νομοθεσία καμιάς χώρας. Η Αιτιολογική Έκθεση δεν αιτιολογεί την επιλογή αυτή. Είναι δε απορίας άξιο το ότι δεν σχολιάζεται από την Επιστημονική Επιτροπή της Βουλής.

Επίσης, δεν παρέχεται η δυνατότητα υιοθέτησης της πολλαπλής ψήφου (μέχρι ενός χαμηλού αριθμού), με βάση τις συναλλαγές, εάν προβλέπεται από το καταστατικό. Η γενική συνέλευση, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχει τη δυνατότητα να αποφασίζει, εάν επιθυμεί την υιοθέτηση της πολλαπλής ψήφου.

Σχετικά με την Αρχή 3 (Οικονομική συμμετοχή των μελών: Στερείται από τα μέλη η δυνατότητα διαφοροποιημένης συμμετοχής στον αριθμό μερίδων (μέσω πρόσθετων υποχρεωτικών μερίδων και συνδεδεμένων με πολλαπλή ψήφο), για τις οποίες εγγράφονται με βάση το ύψος των συναλλαγών. Έτσι, περιορίζεται η δυνατότητα άντλησης πόρων από τα ίδια τα μέλη και ενθαρρύνεται ο τραπεζικός δανεισμός, ο οποίος είναι πολλαπλώς επιβαρυντικός σε σύγκριση με το κεφάλαιο των μερίδων.

Σχετικά με την Αρχή 4 (Αυτονομία και ανεξαρτησία): Ο περιορισμός του αριθμού σταυρών στις αρχαιρεσίες, αποτελεί στοιχείο περιοριστικό στις επιλογές που είναι διαθέσιμες στα μέλη και δεν συναντάται σε άλλες μορφές επιχειρήσεων. Ερωτάται, γιατί δεν εφαρμόζεται ανάλογος κανόνας στη νομοθεσία για τις ανώνυμες εταιρείες.

Επίσης, η Εποπτεία εκ μέρους κρατικού φορέα δεν εξασφαλίζει ουδετερότητα και, επιπλέον, δεν υπάρχει μηχανισμός προετοιμασίας ειδικευμένων εποπτών.

Ακόμη, είναι αντίθετος προς την αυτονομία και ανεξαρτησία των συνεταιρισμών ο δια του νόμου καθορισμός του ποσοστού παράδοσης της παραγωγής, όπως με τους κανόνες της Ε.Ε. ισχύει για τις Οργανώσεις Παραγωγών. Οι Οργανώσεις Παραγωγών αποτελούν υποκατηγορία των συνεταιρισμών που επιλέγουν να εφαρμόζουν τους περιορισμούς του σχετικού κανονισμού της Ε.Ε. Στους συνεταιρισμούς, ο κανόνας αυτός πρέπει να αποτελεί στοιχείο του καταστατικού ή του εσωτερικού κανονισμού και να αποφασίζεται από τη γενική συνέλευση.

Σχετικά με την Αρχή 5 (Εκπαίδευση, κατάρτιση και πληροφόρηση): Η ευθύνη και η υποχρέωση των συνεταιρισμών να παρέχουν οι ίδιοι εκπαίδευση και κατάρτιση, μεταβιβάζεται από τον νόμο σε κρατικό φορέα, ενώ χρηματοδοτείται από τους συνεταιρισμούς. Στους συνεταιρισμούς πρέπει να υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης σε μηχανισμούς εκπαίδευσης και κατάρτισης και όχι τυπική εφάπαξ συμμετοχή σε σεμινάριο.

Σχετικά με την Αρχή 6 (Συνεργασία μεταξύ συνεταιρισμών): Αντί για την παροχή δυνατότητας ίδρυσης δευτεροβάθμιων και τριτοβάθμιων συνεταιριστικών οργανώσεων, υποχρεώνονται οι συνεταιρισμοί να ιδρύουν Ανώνυμες Εταιρείες αν επιθυμούν (όπως επιβάλλουν οι Αρχές) να συνεργασθούν μεταξύ τους.

Ακόμη δεν προβλέπεται από τον νόμο δυνατότητα ίδρυσης συνεταιριστικής κορυφαίας οργάνωσης συντονισμού και εκπροσώπησης.

Επιπλέον, τόσον ο ΟΗΕ, όσο και η ΔΟΕ τονίζουν την υποχρέωση της Πολιτείας να θεσπίζει για τους συνεταιρισμούς κανόνες που δεν θα είναι λιγότερο ευνοϊκοί από τους ισχύοντες σε άλλες μορφές επιχειρήσεων και για τον σεβασμό των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του συνεταιριστικού θεσμού. Στον νέο νόμο η κρατική εμπλοκή πλεονάζει, πράγμα που δεν συμβαίνει στη νομοθεσία για τις εταιρείες.

Ειδικότερα σημειώνεται ότι:

• Όσο συχνότερα μεταβάλλεται το θεσμικό πλαίσιο των συνεταιρισμών, τόσο περισσότερο βλάπτεται ο συνεταιριστικός θεσμός.
• Ο συνεταιριστικός νόμος οφείλει να καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις του συνεταιριστικού θεσμού, χωρίς να επηρεάζεται από συγκυριακές καταστάσεις.

Επειδή οι συνεταιρισμοί αποτελούνται από μέλη που έχουν κοινό στόχο, όπως επισημαίνει και ο ορισμός του συνεταιρισμού, και ο θεσμός είναι διακομματικός, θα ήταν πολύ χρήσιμο να συσταθεί στο Κοινοβούλιο μια Διαρκής Επιτροπή Συνεταιρισμών, για όλες τις κατηγορίες συνεταιρισμών, η οποία να εμβαθύνει στα θέματα του συνεταιριστικού θεσμού και να επεξεργάζεται σχετικά θέματα, όπως συμβουλεύει ο ΟΗΕ.

Κ. Παπαγεωργίου

Μια παγκόσμια πρωτοτυπία

Μόνο θλίψη προκαλεί η υποκρυπτόμενη σκοπιμότητα σε διατάξεις του νέου νόμου 4384/2016 (Α 78) για τους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς. Ιδιαίτερα, όμως, κραυγαλέα περίπτωση είναι η περίπτωση του αριθμού σταυρών που μπορεί να θέσει το μέλος στο ενιαίο ψηφοδέλτιο για την εκλογή Διοικητικού Συμβουλίου συνεταιρισμού.

Στο άρθρο 17, στις παραγράφους 2 και 3 ο νόμος ορίζει:

«2. Η εκλογή των μελών του διοικητικού και του εποπτικού συμβουλίου διενεργείται με μυστική ψηφοφορία και με ενιαίο ψηφοδέλτιο. Στο ψηφοδέλτιο αναγράφονται με αλφαβητική σειρά τα ονοματεπώνυμα των υποψηφίων.

3. Ο αριθμός των σταυρών προτίμησης δεν μπορεί να υπερβαίνει το ένα τρίτο (1/3) του όλου αριθμού των μελών του διοικητικού ή εποπτικού συμβουλίου. Αν προκύπτει κλάσμα, ισχύει ο αμέσως επόμενος ακέραιος αριθμός. Ψηφοδέλτια που περιέχουν αριθμό σταυρών μεγαλύτερο από αυτόν που ορίζεται από το καταστατικό ή χωρίς σταυρό είναι άκυρα.»

Για να αντιληφθεί ο αναγνώστης το μέγεθος της οπισθοδρόμησης που επιχειρείται με τον περιορισμό του αριθμού των σταυρών αξίζει να αναφερθούν πρώτα τα ακόλουθα:

- Σε κανένα μέρος του κόσμου δεν περιορίζεται ο αριθμός των σταυρών που δικαιούται να θέσει το μέλος του συνεταιρισμού σε επίπεδο χαμηλότερο από τον αριθμό των προς εκλογή μελών του ΔΣ.

- Σε κανέναν θεσμό οικονομικής συνεργασίας (εταιρείες) δεν τόλμησαν οι διαδοχικές κυβερνήσεις να «παίζουν» με το σύστημα αρχαιρεσιών, όπως συνέβη με τους συνεταιρισμούς.

- Το ότι ο νόμος 2810/2000 είχε πρώτος εισαγάγει περικοπή του αριθμού σταυρών στο ήμισυ, προέκυψε ως προσωρινός συμβιβασμός, για την αποφυγή των παραταξιακών ψηφοδελτίων του νόμου 1541/1985.

Ιδού το ιστορικό:

α) Ο αρχικός νόμος 602/1915 (Υπουργός Α. Μιχαλακόπουλος, επί κυβερνήσεως Ε. Βενιζέλου) περί συνεταιρισμών, ανέφερε απλώς ότι η συνέλευση εκλέγει διοικητικό συμβούλιο. Στην πράξη καθιερώθηκε το ενιαίο ψηφοδέλτιο και αριθμός σταυρών μέχρι του αριθμού των μελών του ΔΣ.

β) Ο νόμος 921/1979 (Υπουργός Ι. Μπούτος, επί κυβερνήσεως Κ. Καραμανλή), διατήρησε το ίδιο καθεστώς.

γ) Ο νόμος 1257/1982 (Υπουργός Κ. Σημίτης, επί κυβερνήσεως Α. Παπανδρέου) κατάργησε το ενιαίο ψηφοδέλτιο και καθιέρωσε παραταξιακά ψηφοδέλτια, που δεν συναντώνται πουθενά στον κόσμο σε εκλογές συνεταιρισμών. Εκτός από τους συνεταιρισμούς, βοήθησε να γίνουν στα χωριά τα πράσινα, τα μπλε και τα κόκκινα καφενεία.

δ) Ο νόμος 1541/1985 (Υπουργός Κ. Σημίτης, επί κυβερνήσεως Α. Παπανδρέου), συνέχισε τα παραταξιακά ψηφοδέλτια.

ε) Ο νόμος 2169/1993 (Υπουργός Χρ. Κοσκινάς, επί κυβερνήσεως Κ. Μητσοτάκη), επανέφερε το ενιαίο ψηφοδέλτιο, αλλά ο αριθμός των σταυρών προτίμησης που μπορούσε να τεθεί ήταν ίσος με το ήμισυ συν ένα του αριθμού των μελών του ΔΣ.

στ) Ο νόμος 2181/1994 (Υπουργός Γ. Μωραΐτης, επί κυβερνήσεως Α. Παπανδρέου) επανέφερε το σύστημα των παραταξιακών ψηφοδελτίων).

ζ) Ο νόμος 2810/2000 (Υπουργός Γ. Ανωμερίτης, επί κυβερνήσεως Κ. Σημίτη), επανέφερε το ενιαίο ψηφοδέλτιο αλλά ο αριθμός σταυρών προτίμησης δεν μπορούσε να είναι μεγαλύτερος του μισού του όλου αριθμού των μελών του ΔΣ.

η) Ο νόμος 4015/2011 (Υπουργός Κ. Σκανδαλίδης, επί κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου) διατήρησε, στο θέμα αυτό, το καθεστώς του νόμου 2810/2000.

θ) Ο πρόσφατος νόμος 4384/2016 (Υπουργός Ε. Αποστόλου, επί κυβερνήσεως Α. Τσίπρα) «καινοτομεί» περαιτέρω, διατηρώντας μεν το ενιαίο ψηφοδέλτιο αλλά περιορίζοντας τον αριθμό σταυρών στο 1/3 του όλου αριθμού των μελών του ΔΣ.

Το ερώτημα είναι προφανές: Γιατί χρειάστηκαν αυτές οι παλινωδίες;

Και η απάντηση εξίσου προφανής: Για την εξυπηρέτηση κομματικών σκοπιμοτήτων!

Η απάντηση των υποστηρικτών των παραταξιακών ψηφοδελτίων ή του περιορισμού του αριθμού των σταυρών, είναι: «Για να εκπροσωπούνται όλες οι τάσεις».

Όμως, στους συνεταιρισμούς δεν υπάρχουν διαμορφωμένες τάσεις. Γι’ αυτό μπορούν να διακηρύσσουν το σύνθημά τους «εν τη ενώσει η ισχύς». Αν διαμορφώνονται συγκεκριμένες τάσεις, αυτές είναι κομματικές, καθοδηγούνται από κομματικούς μηχανισμούς και ενεργούν ανταγωνιστικά και όχι ενωτικά εντός του συνεταιρισμού. Επιδίωξή τους είναι η διαμόρφωση επιθυμητών κομματικών πλειοψηφιών στη διοίκηση του συνεταιρισμού και αυτό αποδείχθηκε κατά την περίοδο των μεγάλων κομματικών συγκρούσεων της δεκαετίας του ’80 και εν μέρει του ’90. Τότε, με την καθοδήγηση των ταλαντούχων κομματικών «εμπειρογνωμόνων» ήταν δυνατό οι μειοψηφίες να αναδεικνύονται σε πλειοψηφίες στις διοικήσεις μεγάλων συνεταιριστικών οργανώσεων!

Για τον περιορισμό του αριθμού των σταυρών ο Υπουργός Α.Α.Τ. δήλωσε (διαβάζοντας τη σχετική περικοπή) στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής: «Δεν μπορώ να κατανοήσω ότι δημοκρατικά διοικούμενες οργανώσεις, όπως οι συνεταιρισμοί, δεν τους απασχολούν οι πλειοψηφίες που θα εκλέγουν τα όργανά τους. Όταν σε μια κοινωνία ανθρώπων, που πρέπει να τους συνδέει η αλληλεγγύη, η αμοιβαία εμπιστοσύνη και η διαφάνεια, κάποιοι θέλουν συμπαγείς χειραγωγούμενες πλειοψηφίες για να διοικήσουν τους συνεταιρισμούς. Το είδαμε και το διαπιστώσατε χτες στη σχετική συζήτηση. Οι συνεταιρισμοί οφείλουν να επιδιώκουν τη σύνθεση μέσα από δημοκρατικό διάλογο, για να οικοδομήσουν πλατιά και ισχυρή διοικητική πλειοψηφία, προς όφελος των μελών του συνεταιρισμού και όχι μιας κλειστής ομάδας που εκμεταλλεύεται τον συγκεκριμένο χώρο. Αυτή η αντίληψη πρέπει να αλλάξει και γι’ αυτό εισάγεται/καθιερώνεται η σταυροδοσία του ενός τρίτου».

Θα ήταν εξαιρετικά συμπαθές το κήρυγμα του Υπουργού αν έλλειπε το «χειραγωγούμενες» και το «κλειστής ομάδας που εκμεταλλεύεται τον συγκεκριμένο χώρο».

Για να υπάρχουν χειραγωγούμενες πλειοψηφίες, θα πρέπει να υπάρχουν κάποιοι που τις χειραγωγούν. Αυτοί που έχουν τη δύναμη να το κάνουν είναι οι κυβερνήσεις και τα πολιτικά κόμματα. Οι συνεταιρισμοί είναι τα θύματα. Ο Υπουργός όφειλε να καταγγείλει τους θύτες, μεταξύ των οποίων και τον εαυτό του.

Οι κλειστές ομάδες που εκμεταλλεύονται τον συγκεκριμένο χώρο, ποιες μπορεί να είναι; Μήπως οι πλειοψηφίες που θα εκλέγονταν με το ενιαίο ψηφοδέλτιο και με δικαίωμα σε πλήρη αριθμό σταυρών; Μα ο κανόνας της δημοκρατίας είναι ότι «η πλειοψηφία κυβερνά και η μειοψηφία ελέγχει». Αν η πλειοψηφία αποτελεί κλειστή ομάδα που εκμεταλλεύεται το χώρο, στους συνεταιρισμούς, τουλάχιστον, η μειοψηφία μπορεί να εγκαταλείψει τους εκμεταλλευτές… Εκτός απ’ αυτό, αν υπάρχει εκμετάλλευση, είναι έργο της εποπτείας και της δικαιοσύνης να επισημαίνουν και να τιμωρούν τους εκμεταλλευτές.

Αν ο Υπουργός έφθανε να εξηγήσει «εκ βαθέων» (όπως ο αείμνηστος πρόεδρος της ΠΑΣΕΓΕΣ Ηλίας Σεϊτανίδης στο βιβλίο του) θα έλεγε: «Επιδίωξή μας είναι να συνδιοικούν τα κόμματα, και ακόμη τα μικρά κόμματα να συνασπίζονται διαμορφώνοντας τεχνητά πλειοψηφίες στο διοικητικό συμβούλιο».

Για να μην θεωρηθούν φαντασιώσεις τα παραπάνω, ιδού ένα παράδειγμα, που ανάλογό του χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν με επιτυχία, πετυχαίνοντας (π.χ.) 75 οργανωμένοι ψηφοφόροι να εκλέγουν 3 από τα 5 μέλη στο διοικητικό συμβούλιο έναντι 100 μη-οργανωμένων ψηφοφόρων:

Τα δεδομένα του παραδείγματος:

• Μέλη που ψήφισαν 175
• Αριθμός μελών στο ΔΣ 5
• Μέλη καθοδηγούμενα από 3 κόμματα 75 (25, 25, 25)
• Μέλη μη καθοδηγούμενα 100
• Αριθμός σταυρών το 1/3 των 5 (στρογγυλευόμενο σε) 2.
• Υποψήφιοι που προτείνονται από μη οργανωμένα μέλη 5 (ή περισσότεροι)
• Υποψήφιοι που προτείνονται από κόμματα 3.

Η προεργασία:

• Οι καθοδηγούμενοι από τα κόμματα ψηφοφόροι συγκεντρώνονται την παραμονή των αρχαιρεσιών και παραλαμβάνουν τα ψηφοδέλτια. Το άθροισμα των 150 σταυρών κατανέμεται σχεδιασμένα στους 3 υποψηφίους, από 50 σε καθέναν.
• Οι 200 σταυροί των μη καθοδηγούμενων ψηφοφόρων, διασπείρονται σε 5 ή περισσότερους υποψηφίους, π.χ. από 40 σε καθέναν.

Το αποτέλεσμα:

• Εκλέγονται οι 3 υποψήφιοι από τους 75 κομματικά καθοδηγούμενους ψηφοφόρους και 2 υποψήφιοι από τους 100 μη καθοδηγούμενους, οπότε η μειοψηφία των μελών αποτελεί πλειοψηφία του διοικητικού συμβουλίου.

Ευλόγως θα διερωτηθεί κάποιος: Γιατί να μην οργανωθούν και οι 100; Αυτό ακριβώς είναι το «τυρί στη φάκα». Διότι οδηγούνται και οι 100 να οργανωθούν κομματικά, με αποτέλεσμα όλοι να επιτυγχάνουν εκπροσώπηση στο διοικητικό συμβούλιο αλλά και όλοι να γίνονται κομματικά καθοδηγούμενοι. Αυτό, όμως, δεν είναι συνεταιρισμοί. Είναι σύμπραξη κομματικών στελεχών.

Αντί της ψεύτικης ενότητας εντός του συνεταιρισμού, είναι προτιμότερη η διάσπαση σε ανεξάρτητους συνεταιρισμούς και κομματικά εξαρτημένους (παράδειγμα της Ιταλίας), ώστε καθένας να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των μετεχόντων με τον τρόπο που πιστεύει. Με τη διαφορά ότι οι εξαρτημένοι δεν μπορούν να επικαλούνται την τήρηση της 4^ης Αρχής της «Αυτονομίας και Ανεξαρτησίας» και της 6^ης Αρχής «Συνεργασία μεταξύ Συνεταιρισμών».

Όσον αφορά την αιτιολόγηση από τον Υπουργό, το «ωραίο ένδυμα» δεν μπορεί να κρύψει το «κακόσχημο σώμα».

Κ. Παπαγεωργίου

Ο ελάχιστος αριθμός ιδρυτικών μελών στους συνεταιρισμούς

Στο Σχέδιο Νόμου για τους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς που υπέβαλε στη Βουλή ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, προτάθηκε αρχικά, ως ελάχιστος αριθμός ιδρυτικών μελών:

• Για τη σύσταση αγροτικού συνεταιρισμού απαιτούνται 30 μέλη.
• Για τη σύσταση δεύτερου στην ίδια δημοτική ή τοπική κοινότητα απαιτούνται 60 μέλη.
• Για τη σύσταση αλιευτικού συνεταιρισμού απαιτούνται 15 μέλη.
• Για τη σύσταση συνεταιρισμού βιοκαλλιεργητών απαιτούνται 10 μέλη.
• Για τη σύσταση γυναικείου συνεταιρισμού απαιτούνται 3 μέλη.

[Στο τελικό κείμενο, ο ελάχιστος αριθμός για όλες τις κατηγορίες ορίσθηκε σε 20 και των γυναικείων σε 5]

Στο παρελθόν είχαν γίνει οι ακόλουθες ρυθμίσεις:

• Ο νόμος 602/1915 για κάθε είδους συνεταιρισμό απαιτούσε 7 μέλη.
• Ο νόμος 921/1979 για τους γεωργικούς συνεταιρισμούς απαιτούσε 10 μέλη και για δεύτερο του αυτού σκοπού στην ίδια περιφέρεια 100 μέλη.
• Ο νόμος 1541/1985 για τους αγροτικούς συνεταιρισμούς απαιτούσε 50 μέλη. Ο αριθμός θα μπορούσε να είναι μικρότερος με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας και σύμφωνη γνώμη της ΠΑΣΕΓΕΣ.
• Ο νόμος 2169/1993 για τις Αγροτικές Συνεταιριστικές Οργανώσεις απαιτούσε 20 μέλη.
• Ο νόμος 2810/2000 για τις Αγροτικές Συνεταιριστικές Οργανώσεις επανέφερε τα 7 μέλη.
• Ο νόμος 4015/2011για τους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς κλπ. απαιτούσε 20 μέλη, ενώ για τα μικρά νησιά (με πληθυσμό κάτω των 3.100 κατοίκων) απαιτούσε 10 μέλη.
• Με τον νόμο 4277/2014 ο αριθμός μειώθηκε σε 10 για όλους τους αγροτικούς συνεταιρισμούς.

Για να φανεί η προχειρότητα, η αδαημοσύνη και ο ερασιτεχνισμός, που χαρακτηρίζει ένα σημείο μόνο του σχεδίου νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή, παραθέτουμε, τον ελάχιστο αριθμό μελών που απαιτείται σε 31 χώρες του κόσμου, με βάση πολύ έγκυρη πηγή. Μόνο η Ινδία, η Κίνα, η Βραζιλία, η Κολομβία και η Ιαπωνία απαιτούν περισσότερα από 10 ιδρυτικά μέλη. Με τα 30 ιδρυτικά μέλη που απαιτούσε το σχέδιο νόμου, ερχόταν παγκοσμίως δεύτερο μετά την Ινδία:

Αργεντινή	10	Ιαπωνία	15
Αυστραλία	5	Μεξικό	5
Αυστρία	2	Ολλανδία	2
Βέλγιο	3	Νορβηγία	2
Βραζιλία	20	Περού	11
Καναδάς	5	Πολωνία	10
Χιλή	10	Πορτογαλία	5
Κίνα1	(20)	Κορέα	5
Κολομβία	20	Ρωσία	5
Φινλανδία2	3 (1)	Ν. Αφρική	5
Γαλλία	7	Ισπανία	3
Γερμανία	3	Τουρκία	7
Ουγγαρία	7	Ην. Βασίλειο	3
Ινδία	50	ΗΠΑ3	..
Ιρλανδία	7	Ουρουγουάη	5
Ιταλία4	9 (ή 3)

Πηγή: D. Cracogna, A. Fici, H. Henry (eds.), International Handbook of Cooperative Law, 2013, Springer/Euricse

Αλλά, γιατί να γίνεται τόσος λόγος για ένα φαινομενικά ασήμαντο θέμα; Οι λόγοι είναι πολλοί:

α) Διότι η επιτυχία ενός συνεταιρισμού δεν εξαρτάται τόσο από τον αριθμό των μελών όσο από την ένταση της συνεργασίας και την αρμονία των σχέσεων μεταξύ των μελών.

β) Διότι υπάρχουν διάφορες κατηγορίες συνεταιρισμών, που καλύπτονται από τον ίδιο νόμο και στις οποίες ο αριθμός των μελών έχει διαφορετική σημασία. Π.χ. ένας συνεταιρισμός από κοινού παραγωγής γεωργικών προϊόντων πολύ δύσκολα θα ιδρυθεί όταν απαιτείται μεγάλος αριθμός ιδρυτικών μελών, διότι η φύση της από κοινού εργασίας αποτελεί μια προηγμένη και απαιτητική μορφή συνεργασίας, που δεν ευδοκιμεί εύκολα με πολλά μέλη.

γ) Διότι υπάρχουν περιπτώσεις που δεν είναι δυνατό να βρεθούν πολλά μέλη, τα οποία να αποδέχονται να συνεργαστούν, οπότε και οι ολίγοι που επιθυμούν δεν συγκεντρώνουν τον ελάχιστο αριθμό.

δ) Διότι η υιοθέτηση ενός μικρού αριθμού ιδρυτικών μελών κατά τίποτε δεν βλάπτει τη δημιουργία μεγάλων συνεταιρισμών. Άλλωστε, σε όλες τις περιπτώσεις τα άτομα που παίρνουν πρωτοβουλίες (οι καινοτόμοι) και αποδέχονται τις δυσκολίες και τους επιχειρηματικούς κινδύνους είναι ολίγα. Εφόσον επιτύχουν, προστίθενται πολλοί, που πείθονται από το επιτυχημένο παράδειγμα.

ε) Διότι για τη δημιουργία κάθε άλλης εταιρικής μορφής δεν τίθεται ελάχιστος αριθμός ατόμων που πρόκειται να συμπράξουν.

στ) Διότι εκείνοι που αποφασίζουν να ιδρύσουν συνεταιρισμό, γνωρίζουν πολύ καλύτερα και έχουν προβληματισθεί πολύ περισσότερο και από τον καλύτερο νομοθέτη για τις ευθύνες που αναλαμβάνουν με τον αριθμό ατόμων που θα συνεργασθούν. Εάν δε αποτύχουν, οι ίδιοι θα υποστούν τις συνέπειες και όχι το κοινωνικό σύνολο.

ζ) Διότι ο ορισμός ενός μεγάλου αριθμού ιδρυτικών μελών, με τον αποκλεισμό εκείνων που δεν εξυπηρετούνται για οποιονδήποτε λόγο, οι αποκλειόμενοι δεν μπορούν παρά να καταφύγουν σε εταιρικές μορφές. Άρα, ο νομοθέτης με την επιλογή του εξωθεί τις μικρές ομάδες προς τις εταιρικές μορφές, οι οποίες διαφέρουν ριζικά στα κύρια χαρακτηριστικά τους από τους συνεταιρισμούς, καθόσον επιζητούν το κέρδος από τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου και όχι από τη συνεργασία.

η) Διότι ανησυχίες που υπήρχαν κατά την συζήτηση στη Βουλή του Ν. 2810/2000 ότι με τη θέσπιση μικρού αριθμού ιδρυτικών μελών θα διαλυθούν οι μεγάλοι συνεταιρισμοί αποδείχθηκαν άνευ αντικρίσματος.

θ) Διότι ο συνεταιριστικός θεσμός είναι κοινωνικο-οικονομικός και προσφέρει και κοινωνικά οφέλη σε μια κοινωνία, εξ ου και τίθεται υπό την προστασία του Κράτους, όπως συμβαίνει και στην Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, αν περιορισθούμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κ. Παπαγεωργίου

1 Προκύπτει εμμέσως

2 Με πρόσφατο νόμο, δεκτή η ίδρυση συνεταιρισμού με 1 μέλος

3 Ο αριθμός των μελών ορίζεται από το καταστατικό

4 Τρία ιδρυτικά μέλη όταν όλα τα μέλη είναι φυσικά πρόσωπα